İlişkisel Kültürel Kuram (Birinci Kısım)

Kuramın Tarihçesi ve Gelişimi

 

Kuramın tarihsel olarak gelişimi kısaca şu şekilde özetlenebilir1

1976 – Jean Baker Miller “Yeni Bir Kadın Psikolojisine Doğru” kitabını yayımlar.

1981 – Miller psikolog Irene Stiver, Judith Jordan, Janet Surrey ile çalışmalara başlar. Bu grupla geliştirilen görüşleri ABD ve Kanada’da ki konfreanslarda sunmaya başlar.

1981 – Miller, Wellesley Üniversitesi’nde Stone ailesinin yaptığı bağışlar sonucu kurulan Stone Gelişimsel Çalışmalar ve Hizmetler Merkezi’ine yönetici olarak atanır. İlişkisel Kültürel Kuramının ilk adımlarının atılacağı ve çalışmacıların toplanabileceği Stone Merkezi hizmete girer.

1987 – Gilligan yüksek lisans ve doktora öğrencileriyle Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde “kadınların öğrenmek” isimli toplantılar başlatır.

1995 – Jean Baker Miller Enstitüsü uygulayıcılara eğitimler vermek üzere kurulur. Joyce Fisher kuramın örgütler ve iş yaşamında geçerliliği üzerine çalışmalar yapar.

1997 – “Kadınların Kültürel Çeşitlilik İçinde Gelişimi” kitabı yayımlanır. Bununla İlişkisel Kültürel Kuram toplumun tüm marjinalleşmiş gruplarının merkeze alındığını ifade eder.

Kuramın Temel Felsefesi ve İlkeleri

 

İlişkisel Kültürel Kuram kapsamlı bir psikolojik danışma ve gelişim kuramıdır. İnsan gelişimine ilişkisel bir yaklaşım ile alternatif ve kapsamlı bir model sunar. İlişkisel Kültürel Kuram’ın temel ilkeleri şu şekilde özetlenebilir;

1. İlişkisel Kültürel Kuram bireyler arası bağlılığı gelişim sürecinin merkezine yerleştirir.2

2. İlişkilerin bireylerin gelişimlerini teşvik edici şekilde olması için çaba harcannması kuramın merkezindedir.3

3. Karşılıklı empati kavramı geleneksel psikolojik danışma kuramlarında yer alan tek yönlü empatiden daha kapsamlı bir süreçtir. Karşılıklı empatinin oluşması için “her bireyin diğerinin duyarlılığını görmeli, bilmeli ve hissedebilmelidir”4

4. İlişkisel Kültürel Kuram’da bahsedilen ilişkiler mutlak uyum içinde olan ve daima rahat ilişkiler değil, “iyi çatışmaların”4 yaşandığı ve değişimlerin ve gelişimin bu çatışmaların ele alınışı yoluyla yaşndığı bir süreçtir. Psikolojik danışman danışma ilişkisinde oluşan çatışma, anlaşmazlık ve çıkmazlarda kendi katkısını anlayabilme yeteneğe ve bunları paylaşacak duyarlılığa sahip olmalıdır.5

İlişkisel Kültürel Kuram’a göre danışanın iyileşmesi ve değişmesi karşılıklı empati ve büyümeyi teşvik edici ilişkiler bağlamında gerçekleşir. İlişkilerin temeli şu şekilde özetlenebilir:

1- İnsanlar ömürleri boyunca ilişkilerle ve ilişkilere doğru gelişim gösterirler.

2- Olgunlaşmanın temelinde ayrılmaya değil karşılıklığa doğru eğilim vardır.

3- Giderek karmaşıklaşan ve çeşitlendirilmiş ilişkisel ağlara katılabilme yeteneği psikolojik olgunluğun göstergesidir.

4- Karşılıklı empati ve karşılıklı güçlendirme büyümeyi teşvik eden ilişkilerin temelindedir.

5- Özgünlük gerçek ve büyümeyi teşvik eden ilişkileri yaratmak için gereklidir.

6- İnsanlar büyümeyi teşvik edici ilişkilere katılımlarının bir sonucu olarak gelişirler.

7- Büyümenin amacı ilişkisel yetkinliklerin ömür boyunca artmasını sağlamaktır.6

Bu kuram yalnızlık, utanç, aşağılanma, baskı gibi deneyimlerin insan acılarının merkezinde olduğu ve insanoğlunun hayatta kalmasına yönelik önemli bir tehdit oluşturduğu varsayımına dayanır.7

Kuramın Temel Kavramları

 

  • İlişkilerin Önemi ve İlişkisel Döngü

İlişkisel Kültürel Kuram, diğer feminist yaklaşım modelleri gibi insanların başkalarıyla ilişki kurmak yönünde eğilimleri olduğunu hatta bu ilişkilere özlem duyduklarını vurgular.8 İlişkisel Kültürel Kuram bu ilişkilerin kavramsallaştırılması için bir model sunar. İlişkisel Kültürel Kuram, insanların başkalarıyla bağlantılı olmaya yönelik temel bir ihtiyacı olduğu ilkesiyle hareket eder. Bireyler diğer insanlarla ilişkileri doğrultusunda, bu ilişkilerde kendilerini dürüstçe ifade ederek ve ilişkilerinde yaşadıkları zorlukları aşarak gelişim gösterirler.9

Kuramın temel ilkesi iyi, sağlıklı ilişkilerin büyüme ve sağlıklı gelişimi beslediğidir.Bu açıdan bakılınca başkalarıyla kurulan sağlam ve gelişimi teşvik edici ilişkilerin psikolojik sağlıklılığın temelidir.

Miller insan psikolojisini olumlu yönde etkileyen ve gelişimi destekleyen ilişkilerde olması gerek “beş temel iyi şey“den bahseder.

1.Canlılık ve enerji
2.Değer duygusu
3.Berraklık
4.Üretkenlik
5.Daha fazla yakınlık arzusu 10

Bağlantı ve ilişki birçok psikoloji ve psikolojik danışma kuramlarında yer almıştır.

Bağlılık ve psikolojik hareket kavramlarından ilk önce “Sosyal İlgi” kavramı ile Alfred Adler tarafından kullanılmış ve daha sonrada pekçok kuramın özünde vurgulanmıştır. İlişkisel Kültürel Kuram’ın farkı diğer kuramlar bağlılığı sadece bireye zevk veren ögeler olmadığını, bunların insanın doğasında yer aldığı ve bağlılığın ruh sağlığının merkezinde olduğunu vurgulamasıdır.11

 

  • İlişkisel Hareket

İlişkisel hareket ilişkilerin kopukluklar sonrasında yenilenerek gelişmesi ve dönüşmesi ve daha gelişmiş ilişkilerin kurulma sürecidir. İlişkilerin bu farklı aşamalarından geçtiğinin farkında olmak “ilişki farkındalığı” olarak adlandırılır. İlişkisel farkındalık bireyin ilişkide yaşanan kopuklukların farkına varmasını anlaması ve bunları düzeltmesini sağlar.12

 

Kuramın tamamı çok geniş olduğu için ikiye böldüm bu birinci kımıydı. İkinci kısmı ile sonlandıracağım bir de sizinle İlişkisel Kültürel Kuram’a ait PDF ve Word dosyasını paylaşacağım. İkinci kısım için takipte kalınız…

 

Kaynakça

1 (Jordan, 2012)

2 (Jordan, 2012)

3 (Miller ve Stiver, 1997; Jordan, 2000)

4 (Jordan, 2000)

5 (Jordan, 2012)

6 (Jordan, 2000)

7 (Walker, 2004)

8 (Jordan, 2012; 2000; 1997)

9 (Duffey, 2006)

10 (Jordan ve Dooley, 2000)

11 (Walker, 2004)

12 (Jordan, 2010; Jordan ve Hartling, 2002)

13 Terzi, Ş. ve Tekinalp, B. (2013) Psikolojik danışmada güncel kuramlar. Ankara: Pegem Akademi.

*”Terzi, Ş. ve Tekinalp, B. (2013) Psikolojik danışmada güncel kuramlar. Ankara: Pegem Akademi.” bu kaynakların hepsine birden bu kitaptan ulaştığımı özellikle belirtmek isterim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir